රාජ්‍ය බලය, පාතාලය සහ පොලිස් බලතල අභිමතය පරිදි නැවීම

කුණ්ඩසාලේ රාජමාලිගාවේ සඳකඩ පහන සොරකමේදී ප්‍රධාන සැකකරු බේරාගැනීමට ජ්‍යෙෂ්ඨ පොලිස් නිලධාරීන් කටයුතු කළ ආකාරයත්, මත්ද්‍රව්‍ය හා පාතාල මර්දනයේදී සිදු වන අක්‍රමිකතාත් දෙස බැලීමේදී පැහැදිලි වන්නේ මෙරට නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමේ යාන්ත්‍රණය තුළ පවතින බරපතල ව්‍යුහාත්මක හා අනුකලනාත්මක බිඳවැටීමයි. නීතිය පසෙකලා දේශපාලනික හා මූල්‍යමය වාසි උදෙසා ක්‍රියාකිරීමට පොලිස් පද්ධතිය තුළ ඇති වී තිබෙන අන්තනෝමතික ඉඩකඩ, රටක නීතියේ ආධිපත්‍යයට එල්ල වී ඇති දැවැන්තම තර්ජනයයි.
1. පාතාලය සහ මත්ද්‍රව්‍ය ජාල ආරක්ෂා කිරීමට ලැබුණු අල්ලස් හා කෝටි ගණනක ගනුදෙනු
පසුගිය කාලසීමාව පුරාම ජ්‍යෙෂ්ඨ පොලිස් නිලධාරීන් සහ ප්‍රබල මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරම්කරුවන් අතර පැවැති අනිසි සබඳතා පිළිබඳව බරපතල චෝදනා එල්ල විය. විදේශගතව සිටින පාතාල නායකයන් සහ මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරම්කරුවන්ගෙන් රුපියල් කෝටි ගණනින් මාසිකව අල්ලස් ලබාගනිමින්, ඔවුන්ගේ ජාලයන් බාධාවකින් තොරව පවත්වාගෙන යාමට සහාය වූ බවට සාක්ෂි සහිතව කරුණු අනාවරණය විය.
* ප්‍රබල ජාවාරම්කරුවන් අත්අඩංගුවට ගැනීම වැළැක්වීම සහ ඔවුන් අත්අඩංගුවට පත් වූ අවස්ථාවලදී පවා සැහැල්ලු චෝදනා යටතේ නිදහස් වීමට මඟපෑදීම.
* පාතාල කල්ලි අතර පවතින ගැටුම්වලදී එක් පාර්ශ්වයකින් කෝටි ගණනින් කොන්ත්‍රාත් ලබාගෙන, ප්‍රතිවිරුද්ධ පාතාල සාමාජිකයන් පමණක් ඉලක්ක කර ගනිමින් වැටලීම් සිදුකිරීම.
* කිසිදු අදාළත්වයක් නොමැති අහිංසක පුද්ගලයන් මත මත්ද්‍රව්‍ය තොග පිටින් පටවා (කුඩු ඇමීම) ව්‍යාජ ලෙස සිරගත කරමින්, සැබෑ ජාවාරම්කරුවන් ජාතික ආරක්ෂාවේ හෝ විමර්ශනවල නාමයෙන් ආවරණය කිරීම.
1. අධිකරණ කටයුතු සරල කිරීම සහ සාක්ෂි සම්පිණ්ඩනය අභිමතය පරිදි වෙනස් කිරීම
අධිකරණය හමුවේ නඩුවක් ගොනු කිරීමේදී සාක්ෂි සටහන් කරගැනීම, සාක්ෂි එකතු කිරීම සහ “සාක්ෂි සම්පිණ්ඩනය” (Summary of Evidence) සකස් කිරීමේ පූර්ණ ඒකාධිකාරය පවතින්නේ පොලිසිය සතුවය. මෙම බලතල අක්‍රමික ලෙස භාවිත කරමින් අධිකරණය නොමඟ යැවීම නිරන්තරයෙන් සිදු විය.
* සැකකරුවන්ට වාසි සහගත වන පරිදි සාක්ෂි සටහන් කිරීම, වැදගත් සාක්ෂි විමර්ශන වාර්තාවලින් හුදකලා කිරීම සහ තාක්ෂණික සාක්ෂි (CCTV/දුරකථන වාර්තා) මඟහැරීම.
* විමර්ශන වාර්තා අධිකරණයට ඉදිරිපත් කිරීමේදී නඩුවේ බරපතලකම අඩු කරමින්, අධිකරණ කටයුතු සරල කර සැකකරුවන්ට පහසුවෙන් ඇප ලබාගැනීමට හෝ චෝදනාවලින් නිදහස් වීමට අවශ්‍ය නීතිමය සිදුරු නිර්මාණය කිරීම.
* විමර්ශන විධිමත්ව සිදුකළ කනිෂ්ඨ නිලධාරීන්ට ජ්‍යෙෂ්ඨ නිලධාරීන් විසින් බලපෑම් කරමින් වාර්තා වෙනස් කිරීමට නියෝග කිරීම.
1. දේශපාලඥයන්ගේ උවමනාවට අපරාධ විමර්ශන පාලනය කිරීම
දේශපාලන බලපෑම් හමුවේ පොලිසිය ස්වාධීන ආයතනයක් ලෙස ක්‍රියාකිරීම වෙනුවට පාලකයන්ගේ දේශපාලනික උවමනාවන් ඉටුකරන මෙවලමක් බවට පත්ව තිබේ.
* දේශපාලනඥයන්ට හෝ ඔවුන්ගේ හිතවතුන්ට එල්ල වන මූල්‍ය අක්‍රමිකතා, සොරකම් සහ අපරාධ විමර්ශන යටපත් කිරීම සඳහා විමර්ශකයන්ට ස්ථාන මාරුවීම් ලබාදීම හෝ විමර්ශන වෙනත් අංශවලට පැවරීම.
* දේශපාලන විරුද්ධවාදීන් ඉලක්ක කරගනිමින් ව්‍යාජ අපරාධ චෝදනා ගොනුකිරීමටත්, දේශපාලන හිතවතුන් නීතියේ රැහැනින් මුදාගැනීමටත් අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව (CID) වැනි සංවේදී ආයතන පවා යොදාගැනීම.
* සඳකඩ පහන සොරකමේදී මෙන්, ජ්‍යෙෂ්ඨ පොලිස් නිලධාරීන් විසින් දේශපාලනඥයන් වෙත “සර් බයවෙන්න එපා” කියමින් සම්පූර්ණ නීතිමය ක්‍රියාවලියම උඩුයටිකුරු කිරීමට තරම් දේශපාලන ගැතිභාවයක් ප්‍රකාශ කිරීම.
1. පොලිසියේ අන්තනෝමතික බලතල අඩපණ කිරීම සඳහා අවශ්‍ය ප්‍රතිසංස්කරණ
නීතිය ක්‍රියාත්මක කරන ආයතනයම මෙලෙස දූෂණය වීම වැළැක්වීම සඳහා හදිසි ව්‍යුහාත්මක වෙනස්කම් කිහිපයක් අත්‍යවශ්‍ය වේ:
* ස්වාධීන අධීක්ෂණ හා අභිචෝදක ක්‍රමවේදයක් (Independent Prosecutor) පිහිටුවීම: පොලිසිය විසින් සිදුකරන සෑම විමර්ශනයක්ම සහ සාක්ෂි ගොනු කිරීමක්ම අධීක්ෂණය කිරීමට ස්වාධීන නීතිඥ මණ්ඩලයකට හෝ නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුවේ විශේෂ ඒකකයකට බලය පැවරිය යුතුය. එවිට නඩුවක් අධිකරණයට ඉදිරිපත් කිරීම පොලිසියේ තනි අභිමතය මත සිදු නොවේ.
* ඩිජිටල් තාක්ෂණය සහ සාක්ෂි සුරක්ෂිතතාව අනිවාර්ය කිරීම: වැටලීම්, ප්‍රශ්න කිරීම්, සහ ප්‍රකාශ සටහන් කරගැනීමේදී Body Cams (ශරීරයේ සවිකරන කැමරා) සහ ශ්‍රව්‍ය/දෘශ්‍ය පටිගත කිරීම් අනිවාර්ය කිරීම. එමඟින් ව්‍යාජ මත්ද්‍රව්‍ය චෝදනා එල්ල කිරීම සහ සාක්ෂි සම්පිණ්ඩනය වෙනස් කිරීම වළක්වා ගත හැක.
* අසත්‍ය විමර්ශන සිදුකරන නිලධාරීන්ට සෘජු වගවීම: බලපෑම්වලට හෝ අල්ලස්වලට යටත්ව ව්‍යාජ විමර්ශන පවත්වන, සැබෑ සැකකරුවන් බේරාගන්නා සහ අහිංසකයන්ට චෝදනා පටවන නිලධාරීන්ට එරෙහිව පෞද්ගලිකව වගකීම පැවරෙන සේ අපරාධ චෝදනා ගොනුකිරීම සහ ඔවුන්ගේ විශ්‍රාම වැටුප් ඇතුළු සියලු හිමිකම් අහෝසි කිරීම.
* ජාතික පොලිස් කොමිෂන් සභාව සබලගැන්වීම: උසස්වීම්, ස්ථාන මාරුවීම් සහ විනය පාලනය පූර්ණ වශයෙන් දේශපාලන අතපෙවීම්වලින් තොර කරමින් ජාතික පොලිස් කොමිෂන් සභාවට සැබෑ ස්වාධීනත්වය ලබාදීම.
* ස්වාධීන මහජන පැමිණිලි ඒකකයක් ස්ථාපිත කිරීම: පොලිස් නිලධාරීන් සහ පාතාලය අතර පවතින සබඳතා හෝ දූෂණ පිළිබඳව මහජනතාවට සහ පහළ ශ්‍රේණිවල නිලධාරීන්ට බියෙන් තොරව තොරතුරු ලබාදිය හැකි, පොලිස්පතිවරයාට යටත් නොවන බාහිර ස්වාධීන විමර්ශන ඒකකයක් සක්‍රිය කිරීම.
යම් රටක නීතිය ක්‍රියාත්මක කරන ආයතනය කෙරෙහි මහජන විශ්වාසය බිඳවැටුණු විට සමාජය අරාජික වේ. පොලිසියට අභිමතය පරිදි නීතිය නැවීමට ඇති ඉඩකඩ අහෝසි නොකරන තාක්, කුමන රාජ්‍ය පාලනයක් පැමිණියද රට තුළ සැබෑ සාධාරණත්වය සහ නීතියේ ආධිපත්‍යය පිහිටුවිය නොහැක.