ශ්රී ලංකාවේ සෞඛ්ය ක්ෂේත්රය තුළ වෘත්තීය සංගම් සහ අමාත්යාංශ පරිපාලනය අතර ඇති සම්බන්ධය දිගු කාලයක් පුරා සංකීර්ණ හා විවාදාත්මක ස්වභාවයක් ගත් එකකි. විශේෂයෙන් වෛද්යවරුන්ගේ වෘත්තීය සංගමය, ජනතාවගේ ජීවිත සමඟ සෘජුව සම්බන්ධ වීම හේතුවෙන් ඉතිහාසයේ බලවත්ම වෘත්තීය සංගම් අතර එකක් ලෙස ක්රියාකරයි.
මෙම බලය වැඩ වර්ජන වැනි ක්රියාමාර්ග හරහා රජයන්ට දැඩි පීඩනයක් එල්ල කිරීමට භාවිතා වූ අතර, බොහෝ රජයන් එම පීඩනයට යටත් වෙමින් සංගමයේ ඉල්ලීම් පිළිගැනීම හෝ විශේෂ වරප්රසාද ලබාදීම මඟින් හා සංගමයේ නිලධාරීන් ට යම් බලයක් ලැබෙන අයුරින් ක්රියාකරගෙන ගොස් තිබේ. කාලයත් සමඟ මෙම සම්බන්ධය වෘත්තීය සීමාවන් ඉක්මවා දේශපාලනික තීරණ කෙරෙහි බලපෑම් කරන තත්ත්වයකට ද පත්විය.
එම පසුබිම තුළ සෞඛ්ය ක්ෂේත්රය තුළ “අභ්යන්තර බල ව්යුහයක් (Deep State)” ලෙස විස්තර කළ හැකි ව්යාප්ත බල පද්ධතියක් ද ගොඩනැගුණු අතර බොහෝවිට පරිපාලනය සිදුවූයේ මෙම ව්යුහයේ බලපෑමට යටත්වය. වෛද්ය සංගම් පමණක් නොව, සෞඛ්ය සැපයීම්, ඖෂධ මිලදී ගැනීම්, කොන්ත්රාත් ක්රියාවලි සහ රෝහල් මට්ටමේ පරිපාලන බලපෑම් ද මෙම පද්ධතියේ කොටස් ලෙස සැලකේ. ඇතැම් අවස්ථාවල සුළු සේවක මට්ටමේ බලපෑම් පවා රෝහල් පරිපාලනයට බලපාන තත්ත්වයක් දක්නට ලැබේ.
මෙවැනි පසුබිමක, වර්තමාන සෞඛ්ය අමාත්යාංශයේ නව ප්රවණතාවක් ලෙස, මෙතෙක් පැවති අනීතික සම්ප්රදායන්ට අභියෝග කරමින් නීතිමය හා මූල්යමය ක්රමවේදයන්ට අනුකූලව පරිපාලනය ගෙනයාමට උත්සාහයක් දක්නට ලැබේ. විශේෂයෙන් සෞඛ්ය අමාත්යවරයා විසින් පරිපාලන තීරණ ගැනීමේදී වෘත්තීය සංගම්වල අනවශ්ය බලපෑම් අවම කිරීමට සහ රාජ්ය පාලන ව්යුහය තුළ නීතිගරුක ක්රමයක් ස්ථාපිත කිරීමට ගන්නා ක්රියාමාර්ග, මෙම “අනවශ්ය බලවේග” කඩා දැමීමේ දිශාවකට යොමු වූ පියවර ලෙස විග්රහ කළ හැක.
මෙය සරල ප්රතිසංස්කරණයක් නොව, දිගු කාලයක් පුරා ස්ථාපිත වී පැවති බල පද්ධතියකට එරෙහිව සිදු කරන ව්යුහාත්මක අභියෝගයක් බව ද පෙනී යයි. එවැනි ක්රියාමාර්ග සාර්ථක වන්නේ නම්, සෞඛ්ය ක්ෂේත්රය තුළ පාරදෘශ්යතාවය, වගකීම සහ සාධාරණ පරිපාලනය ශක්තිමත් වීමට ඉඩ සැලසෙනු ඇත.
කෙසේ නමුත්, වෘත්තීය සංගම්වල භූමිකාව සම්පූර්ණයෙන්ම අවලංගු කිරීම විසඳුමක් නොව, ඒවා තාක්ෂණික හා වෘත්තීය උපදෙස් සපයන සමබර හවුල්කරුවන් ලෙස පවත්වාගෙන යාම අත්යවශ්යය. එබැවින්, වෘත්තීය බලය සහ රාජ්ය පාලනය අතර නිසි සීමා සකස් කරමින්, නීතිමය සහ සමාන පදනමක් මත සම්බන්ධතාවය නැවත ගොඩනැගීම රටේ ඉදිරිගමනට වැදගත් වනු ඇත.
අවසානයේ, සෞඛ්ය ක්ෂේත්රය තුළ පවතින බල ගැටුම සම්පූර්ණයෙන් අවසන් කිරීම නොව, එය සම්මත හා වගකිවයුතු පාලන ව්යුහයක් යටතට ගෙන ඒම සාර්ථක ප්රතිසංස්කරණයක මූලික අරමුණ විය යුතුය
– AJ –
