IMF වාර්තාවේ ඩොලර් මිලියන 808 අතුරුදන් වෙලාද?

ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල (IMF) විසින් මෙරට ආර්ථිකය සම්බන්ධයෙන් නිකුත් කර ඇති පිටු 143කින් යුත් නවතම වාර්තාව මේ වන විට මෙරට දේශපාලන කරළියේ දැඩි කතාබහකට ලක්ව තිබේ. විපක්ෂය නියෝජනය කරන පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී දයාසිරි ජයසේකර සහ හිටපු අමාත්‍ය පාඨලි චම්පික රණවක යන මහත්වරුන් පසුගියදා මාධ්‍ය හමුවලදී විශේෂ හෙළිදරව්වක් කරමින් කියා සිටියේ 2025 වසරේදී ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 808ක මුදලක් රටින් අතුරුදන් වී ඇති බව මෙම වාර්තාවෙන් පෙනී යන බවයි. 2024 වසරේදී ඩොලර් සෘණ 254ක් ලෙස සටහන් වූ මෙම හිඟය, 2025 වසර වන විට සෘණ ඩොලර් මිලියන 808ක් දක්වා වර්ධනය වී ඇති බවත්, මේ පිළිබඳව මහ බැංකුව වහාම රටට කරුණු හෙළි කළ යුතු බවත් විපක්ෂය අවධාරණය කරයි. නමුත් දේශපාලන වේදිකාවේ කියවෙන පරිදි සැබෑවටම මහ බැංකුවේ සේප්පුවලින් හෝ රටේ ධනයෙන් ඩොලර් මිලියන 808ක් අතුරුදන් වී තිබේද, නැතහොත් මෙය ආර්ථික විද්‍යාත්මක දත්ත වැරදියට වටහා ගැනීමක්ද යන්න පිළිබඳව විමසා බැලිය යුතුය.
ඕනෑම රටක ජාත්‍යන්තර ගනුදෙනු වාර්තා කරනු ලබන්නේ ගෙවුම් ශේෂය (Balance of Payments) මඟිනි. එහිදී රට තුළට පැමිණෙන ඩොලර් සහ රටින් පිටතට යන ඩොලර් නිල වශයෙන් ගණනය කෙරේ. නමුත් ලෝකයේ කිසිදු රටකට සියලුම ඩොලර් ගනුදෙනු සියයට සියයක් නිවැරදිවම ලේඛනගත කළ නොහැකි බැවින්, ගෙවුම් ශේෂ ගිණුම්වල සමතුලිතතාවය පවත්වා ගැනීම සඳහා “Net Errors and Omissions” (ශුද්ධ දෝෂ සහ අත්හැරීම්) නමින් විශේෂ තීරුවක් භාවිත වේ. IMF වාර්තාවේ “සෘණ 808” ලෙස සටහන් වී ඇත්තේ මෙන්න මෙම සංඛ්‍යානමය වෙනසයි. ආර්ථික විද්‍යාත්මකව මෙයින් අදහස් කරන්නේ රජය හෝ මහ බැංකුව විසින් මුදල් සොරකම් කර ඇති බවක් හෝ භෞතිකව සේප්පුවල තිබූ ඩොලර් අතුරුදන් වී ඇති බවක් නොවේ. ඒ වෙනුවට, නිල බැංකු පද්ධතිය හරහා වාර්තා නොවී, රටින් පිටතට ගලාගිය හෝ රට තුළට පැමිණීම මඟහැරුණු ඩොලර් ප්‍රමාණයක් මෙරට ආර්ථිකය තුළ පවතින බව මෙයින් පැහැදිලි කෙරේ.
විපක්ෂ මන්ත්‍රීවරුන් පෙන්වා දෙන පරිදිම, මෙම සෘණ අගය වර්ධනය වීම පිටුපස රටට අහිතකර ආර්ථික ප්‍රවණතාවන් ගණනාවක් පවතින නමුත් ඒවා දේශපාලන මූල්‍ය වංචාවලට වඩා ව්‍යුහාත්මක ආර්ථික ගැටලු වේ. විශේෂයෙන්ම විදේශගත ශ්‍රී ලාංකිකයන් එවන ප්‍රේෂණ (Remittances) නිල බැංකු පද්ධතිය හරහා රටට නොපැමිණ, වැඩි ලාභ අපේක්ෂාවෙන් උන්ඩියල් හෝ හවාලා වැනි අවිධිමත් ක්‍රමවේද හරහා සංසරණය වීම මෙයට ප්‍රධාන හේතුවකි. එමෙන්ම, ඇතැම් ආනයනකරුවන් සහ අපනයනකරුවන් සිය භාණ්ඩවල සැබෑ වටිනාකම රේගු ලේඛනවල සඟවා පෙන්වීම (Trade Misinvoicing) සහ බදු පැහැර හැරීම් නිසා නිල සංඛ්‍යාලේඛන සහ සැබෑ ඩොලර් ප්‍රමාණය අතර මෙවැනි විශාල පරතරයන් නිර්මාණය වේ.
විපක්ෂය නගන චෝදනාවල දේශපාලන මුහුණුවර කෙසේ වෙතත්, 2024 දී සෘණ 254ක්ව තිබූ අගය 2025 දී සෘණ 808 දක්වා ඉහළ යාම රජයකට සහ මහ බැංකුවට සුළුකොට තැකිය හැකි කරුණක් නොවේ. මෙයින් පැහැදිලි වන්නේ රටේ නිල නොවන ආර්ථිකය (Black Market) වේගයෙන් වර්ධනය වෙමින් පවතින බවයි. රටට ලැබිය යුතු ඩොලර් නිල බැංකු පද්ධතිය තුළටම ආකර්ෂණය කර ගැනීමට අවශ්‍ය ප්‍රතිපත්තිමය සහ නීතිමය පියවර ගැනීම මහ බැංකුවේ සෘජු වගකීමක් වන අතර, විවෘත වෙළඳපොළේ ඩොලර් මිල සහ බැංකු පද්ධතියේ මිල අතර පරතරය අවම කිරීම හරහා මෙවැනි දෝෂ අවම කරගත හැකිය.
අවසාන වශයෙන්, IMF වාර්තාවේ ඇති දත්ත මඟින් පෙන්වා දෙන්නේ වත්මන් රජය බලයට පත්වූ පසු සිදුවූ අලුත් මූල්‍ය වංචාවක් නොව, ලංකාවේ ආර්ථිකය තුළ වසර ගණනාවක සිට පවතින සංවිධානාත්මක අවිධිමත් මූල්‍ය සංසරණයේ වර්ධනයකි. දේශපාලන වේදිකාවේ අර්ථකථන කෙසේ වෙතත්, රටේ මූල්‍ය විනය සහ නීතිමය පද්ධතිය දැඩි නොකළහොත්, ඉදිරියේදී මෙම සංඛ්‍යානමය හිඟයන් මීට වඩා ඉහළ යා හැකි බව ආර්ථික විශ්ලේෂකයන් පෙන්වා දෙයි.