සුනඛයකු ඇති කිරීම පෞද්ගලික කැමැත්තක් විය හැකි නමුත් එය සමාජ වගකීමකින් වෙන් කළ හැකි අයිතියක් නොවේ. සුරතල් සතෙකු තම නිවසේ ඇති කරන පුද්ගලයාට එම සත්වයාගේ සෞඛ්යය, ආරක්ෂාව සහ හැසිරීම පිළිබඳ වගකීමක් තිබේ. එම වගකීම නිසි ලෙස ඉටු නොවන අවස්ථාවලදී එහි ප්රතිවිපාකය පෞද්ගලික නිවසකට පමණක් සීමා නොවී සමස්ත සමාජයටම බලපාන තත්ත්වයක් බවට පත්විය හැකිය.
ශ්රී ලංකාවේ ජලභීතිකා රෝගය සම්බන්ධයෙන් මෙය තවදුරටත් නොසලකා හැරිය හැකි කරුණක් නොවේ. ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය සඳහන් කරන පරිදි ශ්රී ලංකාවේ වසරකට ජලභීතිකා මරණ 20–30ක් පමණ තවමත් වාර්තා වන අතර, ප්රමාද වූ පශ්චාත් නිරාවරණ ප්රතිකාර සහ සුනඛ එන්නත්කරණයේ හා සුනඛ ගහනය කළමනාකරණයේ පවතින හිඩැස් එයට බලපාන කරුණු අතර වේ.
මෙය රෝගයක් පිළිබඳ සංඛ්යාලේඛනයක් පමණක් නොවේ. රජයේ සෞඛ්ය පද්ධතියට එල්ල වන දැවැන්ත වියදමක් ද මෙහි තිබේ. 2024 වසරේදී සත්ව ප්රහාර 184,926ක් රෝහල් පද්ධතිය තුළ වාර්තා වී තිබූ අතර එම වසරේ රජයේ රෝහල්වල anti-rabies vaccine vial 222,549ක් භාවිත කර තිබුණි. මෙම එන්නත් ප්රමාණයට පළමු, දෙවන, තෙවන සහ සිව්වන මාත්රා ඇතුළත් වන බව සෞඛ්ය අමාත්යාංශයේ වාර්තාව සඳහන් කරයි.
එසේම 2024 වසරේ රට පුරා සුනඛයන් 1,281,990කට ජලභීතිකා එන්නත් ලබාදී තිබූ අතර ගැහැණු සුනඛයන් දහස් ගණනක් වන්ධ්යාකරණයට ලක් කර තිබුණි. එයින් පැහැදිලි වන්නේ ජලභීතිකා පාලනය යනු රජයට සුළු වියදමකින් කළ හැකි සරල වැඩසටහනක් නොවන බවය. එය එන්නත්කරණය, ප්රතිකාර, වන්ධ්යාකරණය, ජනතාව දැනුවත් කිරීම, සෞඛ්ය සේවක පුහුණුව සහ පරිපාලන ක්රියාමාර්ග ඇතුළත් විශාල රාජ්ය වැඩසටහනකි.
මීට අමතරව, මෑතකදී පශු වෛද්ය විශේෂඥයකු විසින් ප්රකාශ කර ඇති පරිදි සුනඛයන් සපා කෑමෙන් පසු ලබාදෙන ජලභීතිකා එන්නත් සඳහා පමණක් වසරකට රුපියල් බිලියනයකට ආසන්න මුදලක් වැය වන බව ද වාර්තා වී ඇත. එම සංඛ්යාව විශේෂඥයකු විසින් මාධ්ය හමුවකදී ඉදිරිපත් කළ ඇස්තමේන්තුවක් ලෙස සැලකිය යුතු අතර, රජයේ අවසන් වාර්ෂික වියදම් සංඛ්යාවක් ලෙස නොගත යුතුය.
ඒ අතර 2026 සැප්තැම්බර් මාසයේ ගැසට් කළ නව පනත් කෙටුම්පත මේ ගැටලුවට නීතිමය රාමුවක් ලබාදීමට උත්සාහ කරයි. එහි යෝජනාව අනුව සති හයකට වැඩි වයසැති සෑම සුනඛයකුම ජලභීතිකා රෝගයට එරෙහිව වාර්ෂිකව එන්නත් කර අදාළ පළාත් පාලන ආයතනයේ ලියාපදිංචි කළ යුතුය. එන්නත් සහතිකය ඉදිරිපත් කිරීමෙන් පසු ලියාපදිංචිය සිදු කළ හැකි අතර ලියාපදිංචි නොකරන සුනඛයෙකු සම්බන්ධයෙන් රුපියල් 2,000ක දඩයක් සහ අදාළ ලියාපදිංචි ගාස්තුව ගෙවීමට සිදුවන බව යෝජනා කර තිබේ. එමෙන්ම අයාලේ යන සුනඛයන් වන්ධ්යාකරණය කිරීමේ වගකීම පළාත් පාලන ආයතන වෙත පැවරීමත්, වාණිජ සුනඛ අභිජනන මධ්යස්ථාන සඳහා බලපත්ර ක්රමයක් හඳුන්වාදීමත් යෝජනා වී ඇත.
මෙවැනි නීතිමය වැඩපිළිවෙළක් හඳුන්වාදීම විහිළුවකට ලක් කළ යුතු කරුණක් නොවේ. විපක්ෂයේ හෝ වෙනත් දේශපාලන කණ්ඩායම්වල ඇතැම් පිරිස් මෙම යෝජනා දේශපාලනික ප්රහාර සඳහා භාවිත කිරීමට උත්සාහ කළ හැකිය. එහෙත් සුනඛ ලියාපදිංචිය, ජලභීතිකා එන්නත්කරණය සහ සුනඛ ගහනය කළමනාකරණය යන කරුණු දේශපාලන සටන් පාඨවලට සීමා කිරීමෙන් ප්රශ්නය විසඳෙන්නේ නැත.
ඇත්ත වශයෙන්ම මෙහි අවශ්ය වන්නේ සුනඛයන්ට එරෙහිව ක්රියා කිරීමක් නොව, මිනිසුන් සහ සතුන් දෙපාර්ශ්වයම ආරක්ෂා කරන වගකීම් සහිත ක්රමවේදයකි. සුරතල් සුනඛයකු ඇති කරන පුද්ගලයකු එම සත්වයාට නිසි එන්නත් ලබාදීම, ලියාපදිංචි කිරීම, නිවසින් පිටතට යන අවස්ථාවලදී අවශ්ය පාලනයක් පවත්වා ගැනීම සහ එම සත්වයා නිසා තවත් පුද්ගලයකුට අනතුරක් සිදු නොවන බව සහතික කිරීම වගකීමක් ලෙස භාරගත යුතුය.
එමෙන්ම අයාලේ යන සුනඛයන් පිළිබඳ ප්රශ්නයේදීද සරල විසඳුම් ප්රමාණවත් නොවේ. සුනඛයන් මාර්ගයට පැමිණීම පිටුපස සත්වයන් පමණක් නොව මිනිස් හැසිරීම්, සුනඛයන් අතහැර දැමීම සහ නිසි අපද්රව්ය කළමනාකරණයක් නොමැති වීම වැනි කරුණුද බලපාන බව පශු වෛද්ය විශේෂඥයන් පෙන්වා දී ඇත. 2026 ජූලි මාසයේදී DAPH අධ්යක්ෂ ජනරාල්වරයාද අයාලේ යන සුනඛයන්ට ආහාර ලබාදීම පමණක් ප්රමාණවත් නොවන බවත්, ඔවුන්ගේ එන්නත්කරණය, වන්ධ්යාකරණය සහ සෞඛ්ය රැකවරණය පිළිබඳ වගකීමද භාරගත යුතු බවත් අවධාරණය කළේය.
මෙහිදී සත්ව සුබසාධනය සහ මහජන ආරක්ෂාව එකිනෙකට විරුද්ධ කරුණු දෙකක් ලෙස දැකීමද වැරදිය. වගකීම් සහිත සත්ව සුබසාධනය යනු සතුන්ට ආහාර ලබාදීම පමණක් නොවේ. ඔවුන්ට රෝග වැළැක්වීමේ එන්නත් ලබාදීම, වන්ධ්යාකරණය කිරීම, රෝගී සතුන්ට ප්රතිකාර කිරීම, අතහැර දැමීම වැළැක්වීම සහ පාලනයකින් තොරව ප්රජාව තුළ ගැවසීම වැළැක්වීමද එහි කොටසකි.
මෙහි තවත් වැදගත් මානයක් වන්නේ මහජන ආරක්ෂාවයි. සුනඛයන් නිසා සිදුවන මාර්ග අනතුරු පිළිබඳවද මෑතකදී විශේෂඥ මට්ටමින් අවධානය යොමු වී තිබේ. 2026 සැප්තැම්බර් මාසයේ මාධ්ය හමුවකදී පශු වෛද්ය විශේෂඥයකු සුනඛයන් රටේ මාර්ග අනතුරුවල සැලකිය යුතු කොටසකට සම්බන්ධ බව ප්රකාශ කර තිබුණද, එම 30% සංඛ්යාව සඳහා භාවිත කළ දත්ත මූලාශ්රය හා නිර්වචනය ප්රසිද්ධියේ පැහැදිලි කර නොමැති බැවින් එය නිල සංඛ්යාලේඛනයක් ලෙස නොසැලකිය යුතුය.
එබැවින් නව නීතිමය ක්රමවේදය පිළිබඳ සාකච්ඡාව දේශපාලනික අපහාසයකට හෝ සමාජ මාධ්ය විහිළුවකට සීමා නොකළ යුතුය. ප්රශ්නය වන්නේ “සුනඛයන් ඇති කිරීම තහනම් කරනවාද?” යන්න නොව, “සුනඛයකු ඇති කරන පුද්ගලයා තම සත්වයා සම්බන්ධයෙන් වගකීම භාරගත යුතුද?” යන්නය. එම ප්රශ්නයට වගකීම් සහිත සමාජයක පිළිතුර පැහැදිලිය.
එහෙත් නීතිය ක්රියාත්මක කිරීමේදීද සාධාරණත්වය සහ ප්රායෝගිකත්වය අත්යවශ්යය. ලියාපදිංචි කිරීම සඳහා පහසු ප්රවේශයක්, නොමිලේ හෝ පහසුවෙන් ලබාගත හැකි ජලභීතිකා එන්නත් වැඩසටහන්, ග්රාමීය මට්ටමින් ලියාපදිංචි කිරීමේ පහසුකම්, අඩු ආදායම්ලාභී පවුල් සඳහා සහන ක්රම, සතුන් අතහැර දැමීම වැළැක්වීමේ වැඩසටහන් සහ නිසි නීති ක්රියාත්මක කිරීමේ යාන්ත්රණයක්ද එකවර ඇති කළ යුතුය.
මන්ද නීතියක් පැනවීම පමණක් ප්රමාණවත් නොවන බැවිනි. නීතිය සාර්ථක වන්නේ එය ජනතාවට තේරුම්ගත හැකි, ක්රියාත්මක කළ හැකි සහ සාධාරණ ක්රමවේදයක් සමඟ සම්බන්ධ වූ විටය.
ශ්රී ලංකාව මේ වන විට ජලභීතිකා මිනිස් මරණ තුරන් කිරීමේ ඉලක්කය කරා ගමන් කරමින් සිටී. සෞඛ්ය අමාත්යාංශය 2026 වන විට සුනඛයන්ගෙන් මිනිසුන්ට පැතිරෙන ජලභීතිකා මරණ ශූන්ය කිරීමත්, 2030 වන විට සුනඛ ජලභීතිකාව තුරන් කිරීමත් ඉලක්ක කර තිබේ.
එම ඉලක්කය සාක්ෂාත් කර ගැනීමට රජයට පමණක් නොව පුරවැසියාටද වගකීමක් තිබේ. තමන්ගේ නිවසේ සුනඛයකු ඇති කරන පුද්ගලයා එම සත්වයා සම්බන්ධයෙන් වගකීම භාරගත යුතුය. පළාත් පාලන ආයතන අයාලේ යන සුනඛයන් සම්බන්ධයෙන් විධිමත් වැඩපිළිවෙළක් ක්රියාත්මක කළ යුතුය. සෞඛ්ය අංශය එන්නත් සහ ප්රතිකාර සේවා ශක්තිමත් කළ යුතුය. ජනතාවද සතුන්ට ආදරය කිරීම සහ මහජන ආරක්ෂාව යන දෙකම එකවර තේරුම්ගත යුතුය.
එබැවින් “සුද්දාගෙන් පසුව අනුර බලු බද්දක් පනවයි” වැනි දේශපාලන සටන් පාඨවලින් මෙම ගැටලුව පිළිබඳ සැබෑ සාකච්ඡාව යටපත් කිරීම වෙනුවට, ජලභීතිකාවෙන් සිදුවන මරණ, රෝහල්වලට පැමිණෙන සත්ව ප්රහාර, රජය දරන ප්රතිකාර වියදම්, සුනඛ එන්නත්කරණය, වන්ධ්යාකරණය, සත්ව සුබසාධනය සහ මහජන ආරක්ෂාව යන සියල්ල එකට සලකා බැලිය යුතුය.
අවසානයේ මෙය කිසිදු දේශපාලන පක්ෂයකට පමණක් අයත් ප්රශ්නයක් නොවේ. ජලභීතිකාවෙන් මියයන ශ්රී ලාංකිකයා දේශපාලන පක්ෂයකට අයත් පුද්ගලයකු නොවේ. සුනඛයකු සපා කෑමෙන් රෝහලකට යන දරුවාද දේශපාලනික ප්රශ්නයක් නොවේ. එබැවින් සමාජයේ මිනිසුන්ගේ ආරක්ෂාවත් සතුන්ගේ සුබසාධනයත් එකවර ආරක්ෂා කරන විද්යාත්මක, මානුෂීය සහ නීතිමය ක්රමවේදයක් ගොඩනැගීම පිළිබඳව ගැඹුරු සාකච්ඡාවක් අවශ්යය.
වගකීමෙන් සුරතල් සතුන් ඇති කිරීම දියුණු සමාජයක ලක්ෂණයකි. එම වගකීම නීතියෙන් පැහැදිලි කිරීම දියුණු පාලනයක කොටසකි. එය විහිළුවකට ලක් කරනවාට වඩා, එම නීතිය කොතරම් සාධාරණද, විද්යාත්මකද, ප්රායෝගිකද සහ සාර්ථකව ක්රියාත්මක කළ හැකිද යන්න පිළිබඳව සංවාද කිරීම වඩා වැදගත්ය.
