නැවතත් කරළියට ආ ශ්‍රී ලංකාවේ ජන සංහාර චෝදනාව

ශ්‍රී ලංකාවේ දමිළ ජන සංහාර චෝදනාව: ඉතිහාසය, සාක්ෂි සහ ජාත්‍යන්තර නීතිය අතර සත්‍යය

ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික ගැටලුව පිළිබඳ සාකච්ඡාවේ වඩාත් බරපතළ හා සංවේදී වචනයක් බවට පත්ව ඇත්තේ “ජන සංහාරය” යන්නයි. විශේෂයෙන් උතුරු හා නැගෙනහිර දමිළ ජනතාවගේ ඉතිහාසය, 1956න් පසු ඇති වූ වාර්ගික ප්‍රචණ්ඩත්වය, 1983 කළු ජූලිය, 2009 අවසන් යුද සමය සහ ඉන් පසුව ඇති වූ දේශපාලන කථිකාව තුළ “Tamil genocide” යන යෙදුම නිරන්තරයෙන් භාවිත වී ඇත. එහෙත් ඉතිහාසය පිළිබඳ සාධාරණ විශ්ලේෂණයක් සඳහා පළමුවෙන්ම වෙන් කළ යුතු කරුණු දෙකක් තිබේ. එකක් නම් දමිළ ජනතාවට එරෙහිව සිදුවූ බවට ලේඛනගත වී ඇති බරපතළ ප්‍රචණ්ඩත්වය, ඝාතන, අතුරුදන් කිරීම්, බලහත්කාර අවතැන් කිරීම් සහ වෙනත් මානව හිමිකම් උල්ලංඝනයන්ය. අනෙක නම් එම සියලු ක්‍රියා නීතිමය අර්ථයෙන් “ජන සංහාරය” ලෙස ඔප්පු වී තිබේද යන්නයි.

ජාත්‍යන්තර නීතියේ “genocide” යන වචනය සාමාන්‍යයෙන් භාවිත කරන “මහා පරිමාණ ඝාතනය” යන අර්ථයට වඩා බෙහෙවින් සීමිත අර්ථයක් දරයි. 1948 ජන සංහාරය වැළැක්වීම හා දඬුවම් කිරීම පිළිබඳ සම්මුතියේ දෙවන වගන්තිය අනුව, ජාතික, ජනවාර්ගික, වාර්ගික හෝ ආගමික කණ්ඩායමක් සම්පූර්ණයෙන් හෝ කොටසක් ලෙස විනාශ කිරීමේ නිශ්චිත අරමුණකින් එම කණ්ඩායමේ සාමාජිකයන් ඝාතනය කිරීම, බරපතළ ශාරීරික හෝ මානසික හානි සිදු කිරීම, ඔවුන්ගේ භෞතික විනාශයට හේතු වන ජීවන තත්ත්වයන් හිතාමතා ඇති කිරීම, උපත් වැළැක්වීමට ක්‍රියා කිරීම හෝ දරුවන් වෙනත් කණ්ඩායමකට බලහත්කාරයෙන් මාරු කිරීම genocide යටතට පැමිණිය හැකිය. මෙහි වැදගත්ම අංගය වන්නේ “විනාශ කිරීමේ නිශ්චිත අරමුණ” හෙවත් dolus specialis යන්නයි. එක්සත් ජාතීන්ගේ පැහැදිලි කිරීම අනුව, සමූහ ඝාතනයක් හෝ බරපතළ මානව හිමිකම් උල්ලංඝනයක් සිදුවීම පමණක් genocide බව තහවුරු කිරීමට ප්‍රමාණවත් නොවේ.

ඒ අනුව ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය පරීක්ෂා කිරීමේදී ප්‍රශ්නය විය යුත්තේ “දමිළ ජනතාවට විශාල හානියක් සිදුවුණාද?” යන්න පමණක් නොවේ. ඒ පිළිබඳ සාක්ෂි විශාල ප්‍රමාණයක් තිබෙන බව ජාත්‍යන්තර වාර්තා පෙන්වයි. සැබෑ නීතිමය ප්‍රශ්නය වන්නේ “එම ක්‍රියා දමිළ ජනතාව ජාතික/ජනවාර්ගික කණ්ඩායමක් ලෙස සම්පූර්ණයෙන් හෝ සැලකිය යුතු කොටසක් ලෙස විනාශ කිරීමේ නිශ්චිත අරමුණකින් සිදුකරන ලද්දේද?” යන්නයි.

ශ්‍රී ලංකාවේ දමිළ-සිංහල සම්බන්ධතා පිළිබඳ අර්බුදය නිදහස ලැබීමෙන් පසු පමණක් ආරම්භ වූවක් නොවේ. භාෂාව, අධ්‍යාපනය, රාජ්‍ය රැකියා, භූමි පාලනය, නියෝජනය සහ දේශපාලන බලය පිළිබඳ ගැටලු ක්‍රමයෙන් වාර්ගික විශ්වාසභංගයකට පත්විය. 1956 “Sinhala Only” ප්‍රතිපත්තියෙන් පසු භාෂා ප්‍රශ්නය දැඩි වූ අතර 1958දී සිංහල සහ දමිළ ජනතාව අතර විශාල වාර්ගික ප්‍රචණ්ඩත්වයක් ඇති විය. එක්සත් ජාතීන්ගේ ලේඛනයක සඳහන් වන්නේ 1958දී සිය ගණනක් මියගිය අතර විශේෂයෙන් දමිළ ජනතාවට විශාල හානියක් සිදුවූ බවත්, 1977, 1981 සහ විශේෂයෙන් 1983දී තවත් බරපතළ වාර්ගික ගැටුම් ඇතිවූ බවත්ය.

මෙහිදී 1958 සිදුවීම් “genocide” ලෙස සරලව නම් කිරීමෙන් ඉතිහාසය අවසන් කළ නොහැක. එය දමිළ ජනතාව ඉලක්ක කරගත් බරපතළ වාර්ගික ප්‍රචණ්ඩත්වයක් බවට ඉතිහාසමය සාක්ෂි තිබුණද, genocide සඳහා අවශ්‍ය විශේෂ විනාශකාරී අරමුණ පිළිබඳ නීතිමය සාක්ෂිය වෙනම පරීක්ෂා කළ යුතුය.

1977දී නැවතත් වාර්ගික ප්‍රචණ්ඩත්වය ඇතිවිය. 1981දී යාපනය මහජන පුස්තකාලය ගිනි තැබීම දමිළ සමාජයේ සංස්කෘතික මතකයට දැඩි පහරක් විය. පුස්තකාලය විනාශ කිරීම භෞතික දේපළ විනාශ කිරීමකට පමණක් සීමා නොවී, දමිළ සාහිත්‍ය හා ඉතිහාසයට සම්බන්ධ විශාල ලේඛන සම්පතක් අහිමි කළ සිදුවීමක් ලෙස අදත් සැලකේ.

එහෙත් 1983 ජූලි මාසය ශ්‍රී ලංකාවේ වාර්ගික ඉතිහාසයේ විශාල හැරවුම් ලක්ෂ්‍යයක් බවට පත්විය. LTTE ප්‍රහාරයකින් ශ්‍රී ලංකා හමුදා සාමාජිකයන් 13 දෙනෙකු මිය යාමෙන් පසු කොළඹ ඇතුළු ප්‍රදේශවල දමිළ ජනතාවට එරෙහි විශාල ප්‍රචණ්ඩත්වයක් පැතිර ගියේය. නිවාස, ව්‍යාපාර සහ පුද්ගලයන් ඉලක්ක කරගත් ප්‍රහාර සිදුවිය. Human Rights Watch විසින්ද 1983 ජූලි ප්‍රචණ්ඩත්වය තුළ දමිළ ජනතාවට සිය ගණනින් මරණ සිදුවූ බව සඳහන් කරයි.

“Black July” යනුවෙන් හැඳින්වෙන මෙම සිදුවීම පසුව දමිළ දේශපාලන කථිකාවේ “genocide” ලෙස විස්තර විය. එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් කවුන්සිලයට ඉදිරිපත් වූ NGO ලේඛනවල පවා 1983 සිදුවීම් “genocidal violence” සහ “act of genocide” ලෙස නම් කළ ලේඛන තිබේ. නමුත් ඒවා NGO submissions මිස එක්සත් ජාතීන්ගේ අධිකරණමය තීන්දුවක් නොවේ.

මෙය ඉතා වැදගත් වෙනසකි. කිසියම් සංවිධානයක් හෝ දේශපාලන ව්‍යාපාරයක් යම් සිදුවීමක් genocide ලෙස හඳුන්වන්නේ නම් එය ඉතිහාසමය හෝ දේශපාලන ප්‍රකාශයක් විය හැකිය. නමුත් ජාත්‍යන්තර නීතිය යටතේ එය තහවුරු කිරීමට වෙනම නීතිමය පරීක්ෂණයක් අවශ්‍ය වේ.

1983න් පසු රට සම්පූර්ණ සිවිල් යුද්ධයකට ඇද වැටුණි. එතැන් සිට ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය “එක් පාර්ශ්වයක් විසින් අනෙක් පාර්ශ්වයට සිදුකළ ප්‍රචණ්ඩත්වයක්” ලෙස පමණක් කියවීම තවත් ගැටලුවකි. රාජ්‍ය ආරක්ෂක අංශවල ක්‍රියා පිළිබඳ බරපතළ චෝදනා තිබූ අතර, ඒ සමඟම LTTE විසින්ද සිවිල් ජනතාවට, දේශපාලන විරුද්ධවාදීන්ට, වෙනත් දමිළ සංවිධානවල සාමාජිකයන්ට, සිංහල සහ මුස්ලිම් ජනතාවට එරෙහිව බරපතළ අපරාධ සිදුකළ බවට ලේඛනගත සාක්ෂි ඇත.

Human Rights Watch සඳහන් කරන්නේ LTTE සංවිධානය සිවිල් ජනතාව ඉලක්ක කරගත් ප්‍රහාර, සමූහ ඝාතන, ප්‍රතිප්‍රහාර, සිංහල සහ මුස්ලිම් ගම්මානවල ජනතාව බලහත්කාරයෙන් ඉවත් කිරීම සහ වෙනත් බරපතළ මානව හිමිකම් උල්ලංඝනයන් සිදුකළ බවයි.

මෙහිදී “දමිළ ජනතාව” සහ “LTTE” අතර වෙනස තදින්ම තබාගත යුතුය. LTTE යනු දමිළ ජනතාවගේ සමස්ත ප්‍රජාව නොවේ. දමිළ සිවිල් ජනතාවගෙන් කොටසක් LTTE සමඟ සම්බන්ධ වූවත්, විශාල පිරිසක් LTTE ක්‍රියාකාරකම්වලට සම්බන්ධ නොවූහ. තවත් දමිළ පිරිසක් LTTE විසින්ම බලහත්කාරයෙන් පාලනයට යටත් කරනු ලැබූහ. එබැවින් LTTE කළ අපරාධ “දමිළ ජනතාව කළ අපරාධ” ලෙස හඳුන්වාදීම ඉතිහාසමය වශයෙන්ද නීතිමය වශයෙන්ද වැරදිය.

මෙයට හොඳම උදාහරණයක් 1990 උතුරු ශ්‍රී ලංකාවේ මුස්ලිම් ජනතාව බලහත්කාරයෙන් ඉවත් කිරීමයි. Human Rights Watch වාර්තා අනුව, 1990දී උතුරු ප්‍රදේශවලින් දස දහස් ගණනක් මුස්ලිම් ජනතාවට තම නිවාස අත්හැරීමට LTTE විසින් බල කළ අතර, 1992 වන විට උතුරු මුස්ලිම් අවතැන් වූ පිරිස 150,000ක් පමණ වූ බව වාර්තා වී තිබේ.

එම කාලයේ සිංහල සහ මුස්ලිම් සිවිල් ජනතාවට එරෙහි සමූහ ඝාතන පිළිබඳද වාර්තා ඇත. Human Rights Watch විසින් 1990දී LTTE සහ ශ්‍රී ලංකා ආරක්ෂක අංශ දෙපාර්ශ්වයම සිවිල් ජනතාවට එරෙහි ඝාතන සිදුකළ බව වාර්තා කර ඇත.

එවැනි සිදුවීම්වලින් එකක් වන්නේ 1990 ජුනි මාසයේදී LTTE වෙත යටත් වූ පොලිස් නිලධාරීන් සිය ගණනක් ඝාතනය කිරීමය. Human Rights Watch අනුව එම පිරිස අතර සිටි සිංහල සහ මුස්ලිම් පොලිස් නිලධාරීන් ඝාතනය කර තිබුණි. එම වාර්තාවේ තවත් සිදුවීම් ලෙස 1990 ජූලි මාසයේදී මුස්ලිම් ජනතාව ගමන් කළ රථ පෙළකට ප්‍රහාර එල්ල කර පුද්ගලයන් 75කට පමණ ඝාතනය කිරීම සහ අගෝස්තු මාසයේදී Batticaloa දිස්ත්‍රික්කයේ සිවිල් වැසියන් 200කට වැඩි පිරිසක් ඝාතනය කිරීම සඳහන් වේ.

මෙම කරුණු ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය පිළිබඳ තවත් වැදගත් ප්‍රශ්නයක් මතු කරයි. එක් ජනවාර්ගික ප්‍රජාවක් වින්දිතයන් වූ බව පෙන්වීම, එම ප්‍රජාව නියෝජනය කළ බව කියන සන්නද්ධ සංවිධානයේ අපරාධ නොසලකා හැරීමට හේතුවක් නොවිය යුතුය. එසේම සන්නද්ධ සංවිධානයක අපරාධ පෙන්වා දීම රාජ්‍යය විසින් සිදුකළ බවට චෝදනා කරන අපරාධ නිෂ්ප්‍රභ කිරීමටද හේතුවක් නොවිය යුතුය.

2009 අවසන් යුද සමය මෙහි වඩාත්ම සංකීර්ණ කොටසයි. එක්සත් ජාතීන්ගේ Secretary-General විසින් පත් කළ Panel of Experts එක 2011දී ප්‍රකාශයට පත් කළ වාර්තාව සම්බන්ධයෙන් එක්සත් ජාතීන්ගේ නිල ප්‍රකාශය සඳහන් කළේ LTTE සහ ශ්‍රී ලංකා රජය යන දෙපාර්ශ්වයටම ජාත්‍යන්තර මානුෂීය නීතිය සහ මානව හිමිකම් නීතිය බරපතළ ලෙස උල්ලංඝනය කළ බවට චෝදනා තිබූ බවත්, ඒවායින් සමහරක් war crimes සහ crimes against humanity විය හැකි බවත්ය.

මෙය වැදගත් නිරීක්ෂණයකි. එම UN Panel එක “ශ්‍රී ලංකාවේ දමිළ ජනතාවට genocide සිදුකළ බව” යන නිශ්චිත නීතිමය නිගමනයක් ලබාදී නැත. එය අවසන් යුද සමයේ සිදුවීම් සම්බන්ධයෙන් බරපතළ ජාත්‍යන්තර අපරාධ පිළිබඳ චෝදනා පෙන්වා දී accountability අවශ්‍ය බව අවධාරණය කළේය.

ඉන් පසුව OHCHR විසින් සිදුකළ විමර්ශනද ශ්‍රී ලංකා සිවිල් යුද්ධයේදී සිදුවූ බවට චෝදනා කළ බරපතළ මානව හිමිකම් උල්ලංඝනයන් සහ අපරාධ පිළිබඳ විශාල කරුණු ප්‍රමාණයක් ලේඛනගත කළේය. 2015 OHCHR comprehensive report එක එවැනි චෝදනා පිළිබඳ පුළුල් විමර්ශනයක් මත පදනම් වූ වාර්තාවක් විය.

ඒ අනුව 2009 අවසන් යුද සමය පිළිබඳ සාකච්ඡාවේදී “genocide” යන වචනය පමණක් ඉදිරියට ගෙන ඒමට වඩා, සිවිල් මරණ, අතුරුදන්වීම්, නීතිවිරෝධී ඝාතන, වධහිංසා, ලිංගික ප්‍රචණ්ඩත්වය, බලහත්කාර අතුරුදන් කිරීම්, ජනතාව අවතැන් කිරීම සහ සිවිල් ප්‍රදේශවලට සිදුවූ ප්‍රහාර යන කරුණු වෙන වෙනම පරීක්ෂා කිරීම වඩා නීතිමය වශයෙන් ශක්තිමත් ප්‍රවේශයකි.

මෙහි තවත් වැදගත් කරුණක් වන්නේ “genocide” සහ “crimes against humanity” අතර වෙනසයි. එක්සත් ජාතීන්ගේ පැහැදිලි කිරීම අනුව genocide සඳහා විශේෂයෙන්ම protected group එකක් විනාශ කිරීමේ අරමුණ අවශ්‍ය වන අතර, එම අරමුණ ඔප්පු කළ නොහැකි අවස්ථාවක බරපතළ අපරාධයක් crimes against humanity හෝ war crime විය හැකිය.

එබැවින් “දමිළ ජනතාව මරා දැමුණා” යන්නත් “දමිළ ජනතාව විනාශ කිරීමේ අරමුණින් මරා දැමුණා” යන්නත් එකම නීතිමය ප්‍රකාශ දෙකක් නොවේ.

පළමු ප්‍රකාශය සම්බන්ධයෙන් විශාල සාක්ෂි තිබිය හැකිය. දෙවැන්න සඳහා ඝාතන පිළිබඳ සාක්ෂිවලට අමතරව perpetratorගේ නිශ්චිත අරමුණ පිළිබඳ සාක්ෂි අවශ්‍ය වේ. එක්සත් ජාතීන්ගේ genocide පිළිබඳ පුහුණු මාර්ගෝපදේශය පෙන්වා දෙන්නේ එම විශේෂ අරමුණ බොහෝ අවස්ථාවලදී සෘජු ප්‍රකාශයකින් නොව, ක්‍රියාකාරකම්වල රටාව, සංවිධානාත්මක ක්‍රියා සහ වෙනත් circumstantial evidence මගින් නිගමනය කළ හැකි බවයි.

ඒ නිසා ශ්‍රී ලංකාවේ “genocide” පිළිබඳ අවසාන විග්‍රහය සඳහා තවත් ගැඹුරු ප්‍රශ්න කිහිපයක් විමසිය යුතුය. රාජ්‍ය ප්‍රතිපත්තිවල අරමුණ දමිළ ජනතාව ශාරීරිකව විනාශ කිරීමද, නැතහොත් ඔවුන්ගේ දේශපාලන බලය සීමා කිරීම, භූමිය පාලනය කිරීම හෝ රටේ ඒකාබද්ධභාවය ආරක්ෂා කිරීමද? යම් ප්‍රදේශයක සිදුකළ හමුදා ක්‍රියාකාරකම්වල අරමුණ LTTE පරාජය කිරීමද, නැතහොත් එම ප්‍රදේශයේ දමිළ ජනතාව විනාශ කිරීමද? සිවිල් මරණ සිදුවීම සහ සිවිල් ජනතාව විනාශ කිරීම අරමුණු කරගැනීම අතර වෙනස කුමක්ද? මෙම ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු දීමෙන් තොරව genocide යන නීතිමය නිගමනයකට යාම අසීරුය.

එසේම genocide පිළිබඳ සාකච්ඡාවේදී රාජ්‍ය ප්‍රචණ්ඩත්වය සහ LTTE ප්‍රචණ්ඩත්වය එකිනෙකට සමාන බව පැවසීමද නිවැරදි නොවේ. රාජ්‍යයකට තිබෙන බලය, නීතිමය වගකීම සහ සිවිල් ජනතාව ආරක්ෂා කිරීමේ වගකීම සන්නද්ධ සංවිධානයක වගකීම සමඟ එකම ආකාරයෙන් මැනිය නොහැක. ඒ සමඟම LTTE වැනි සන්නද්ධ සංවිධානයක් සිදුකළ අපරාධ දේශපාලන අරමුණක් තිබූ නිසා නොසලකා හැරිය නොහැක.

ඉතිහාසයේ විශාලතම අවාසනාව වන්නේ මේ දෙපාර්ශ්වීය සත්‍යයන් එකවර පිළිගැනීමට නොහැකි වීමය. දමිළ සිවිල් ජනතාව වින්දිතයන් වූ අවස්ථා පිළිගැනීම LTTE අපරාධ සාධාරණීකරණය කිරීමක් නොවේ. LTTE විසින් සිදුකළ සිංහල හා මුස්ලිම් සිවිල් ජනතාවට එරෙහි අපරාධ පිළිගැනීම දමිළ ජනතාවට එරෙහි රාජ්‍ය හෝ වාර්ගික ප්‍රචණ්ඩත්වය සාධාරණීකරණය කිරීමක්ද නොවේ.

එබැවින් ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය පිළිබඳ සාධාරණ වාර්තාවක් “කවුද හොඳ? කවුද නරක?” යන සරල ප්‍රශ්නයෙන් ආරම්භ නොවිය යුතුය. එය ආරම්භ කළ යුත්තේ “කවුද මරා දැමුවේ? කවුරුන් ඉලක්ක කළේද? කුමන අවස්ථාවේදීද? කුමන සාක්ෂි තිබේද? නියෝගය කාගෙන්ද? අරමුණ කුමක්ද? රාජ්‍ය ආයතනවල වගකීම කුමක්ද? සන්නද්ධ සංවිධානවල වගකීම කුමක්ද?” යන ප්‍රශ්නවලිනි.

අවසානයේ ඉතා වැදගත් කරුණ වන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ දමිළ ජනතාවට එරෙහිව බරපතළ වාර්ගික ප්‍රචණ්ඩත්වයක් සහ බරපතළ මානව හිමිකම් උල්ලංඝනයන් සිදුවූ බව පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර වාර්තා විශාල ප්‍රමාණයක් තිබීමයි. 1958, 1977, 1981 සහ 1983 වැනි සිදුවීම් දමිළ ජනතාවගේ සාමූහික මතකයේ දැඩි තුවාල බවට පත්ව ඇත. 2009 අවසන් යුද සමය පිළිබඳද UN සහ OHCHR විසින් බරපතළ චෝදනා සහ වගවීමේ අවශ්‍යතාව පෙන්වා දී ඇත.

නමුත් ඒ සියල්ල එකම වචනයක් තුළට දමා “ශ්‍රී ලංකාවේ දමිළ ජනතාවට එරෙහි genocide ජාත්‍යන්තර අධිකරණයකින් තහවුරු වී ඇත” යන ප්‍රකාශය කිරීම දැනට තිබෙන ජාත්‍යන්තර නීතිමය වාර්තාවලට වඩා ඉදිරියට යාමකි. ඒ වෙනුවට “ශ්‍රී ලංකාවේ දමිළ ජනතාවට එරෙහිව දිගුකාලීන වාර්ගික ප්‍රචණ්ඩත්වය, බරපතළ මානව හිමිකම් උල්ලංඝනයන් සහ යුද අපරාධ පිළිබඳ චෝදනා හා ලේඛනගත සාක්ෂි තිබේ; ඒවා genocide යන නීතිමය නිර්වචනය සපුරන්නේද යන්න වෙනම පරීක්ෂා කළ යුතුය” යන ප්‍රකාශය වඩා නිවැරදි වේ.

ඒ සමඟම ඉතිහාසයේ අනෙක් පැත්තද අමතක කළ නොහැක. LTTE විසින් මුස්ලිම් ජනතාව බලහත්කාරයෙන් ඉවත් කිරීම, මුස්ලිම් සහ සිංහල සිවිල් ජනතාව ඝාතනය කිරීම, දමිළ දේශපාලන විරුද්ධවාදීන් ඝාතනය කිරීම සහ ළමුන් සන්නද්ධ කටයුතු සඳහා බඳවා ගැනීම වැනි ක්‍රියාද ලේඛනගත වී ඇත.

එබැවින් ශ්‍රී ලංකාවේ සැබෑ ඉතිහාසය එකම ජනවාර්ගික කණ්ඩායමක් “වින්දිතයා” ලෙසත් අනෙක් කණ්ඩායම “අපරාධකරු” ලෙසත් සරලව බෙදන කතාවක් නොවේ. එය රාජ්‍ය ප්‍රතිපත්ති, වාර්ගික දේශපාලනය, බහුතරවාදය, දමිළ ජාතිකවාදය, LTTE සන්නද්ධ ව්‍යාපාරය, රාජ්‍ය ප්‍රචණ්ඩත්වය, සිවිල් ජනතාවගේ දුක්විඳීම් සහ ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාවේ ප්‍රතිචාරය එකිනෙක බැඳුණු සංකීර්ණ ඉතිහාසයකි.

එම ඉතිහාසය නිවැරදිව කියවීමේ අවසාන අරමුණ විය යුත්තේ අතීතයේ කාට හෝ දේශපාලන ජයග්‍රහණයක් ලබාදීම නොව, සිදුවූ අපරාධ කුමන පාර්ශ්වයකින් සිදුවුවත් ඒවාට නමක්, සාක්ෂියක් සහ වගකීමක් ලබාදීමය. එවිට “ජන සංහාරය” යන බරපතළ නීතිමය වචනයද දේශපාලන සටන් පාඨයක් නොව, සාක්ෂි මත පරීක්ෂා කළ යුතු නීතිමය ප්‍රශ්නයක් බවට පත්වනු ඇත.