සිපෙට්කෝවට විතරක් තෙල් තිත්ත වුණේ කොහොමද?

ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන පොරපිටිය සහ ආර්ථික සංවාදය නිරන්තරයෙන්ම උණුසුම් කරවන මාතෘකාවක් ඇත්නම් ඒ ඉන්ධන මිලයි. පසුගියදා ස්වර්ණවාහිනී නාලිකාවේ ‘රතුඉර’ සංවාදශීලී වැඩසටහනට එක්වෙමින් පෙරටුගාමී සමාජවාදී පක්ෂයේ අධ්‍යාපන ලේකම් පුබුදු ජයගොඩ මහතා මතු කළ කරුණක් මුල් කරගනිමින් මේ වන විට රට තුළ දැවැන්ත ආර්ථිකමය සහ දේශපාලනමය විවාදයක් නිර්මාණය වී තිබේ. ඒ, ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක මහතා විසින් මෑතකදී ඉන්ධන පිරිවැය සම්බන්ධයෙන් කළ ප්‍රකාශයක් මුල් කරගනිමිනි.
ජනාධිපතිවරයා පවසා තිබුණේ ඩීසල් ලීටරයක් ලංකාවට ආනයනය කර බෙදාහැරීම සඳහා රුපියල් 720ක දැවැන්ත පිරිවැයක් වැයවන බවත්, රජය ජනතාවට සහන සලසනු පිණිස ඊට වඩා බෙහෙවින් අඩු මුදලකට ඉන්ධන අලෙවි කරන බවත්ය. බැලූ බැල්මට මෙය ජනතාවට හිතැති ප්‍රකාශයක් සේ පෙනුනද, එහි ඇති ගණිතමය සහ ආර්ථිකමය පරස්පරතාව පුබුදු ජයගොඩ මහතා විසින් ප්‍රශ්න කර සිටියේ ඉතා සරල, එහෙත් අතිශය තීරණාත්මක තර්කයක් සමාජගත කරමිනි.
බහුජාතික සමාගම් සහ “දන්සැල්” න්‍යාය
ශ්‍රී ලංකාවේ ඉන්ධන වෙළෙඳපොළ අද වන විට රජයේ ඒකාධිකාරියක් නොවේ. ලංකා ඛනිජ තෙල් නීතිගත සංස්ථාවට (CPC) අමතරව චීන ‘සිනොපෙක්’ (Sinopec) සහ ඉන්දීය ‘IOC’ වැනි ලොව ප්‍රමුඛ පෙළේ බහුජාතික පෞද්ගලික සමාගම්ද මෙරට තුළ ඉන්ධන ව්‍යාපාරයේ නිරතව සිටී.
ප්‍රාග්ධන ආර්ථික විද්‍යාවේ මූලික රීතියක් ඇත. එනම්, කිසිදු පෞද්ගලික සමාගමක් පාඩු ලබමින් ව්‍යාපාර කරන්නේ නැත යන්නයි. ජනාධිපතිවරයාගේ ගණන් බැලීමට අනුව ලංකාවට ඩීසල් ලීටරයක් සැපයීමට රුපියල් 720ක් වැය වේ නම්, දැනට වෙළෙඳපොළේ පවතින රුපියල් 380ක පමණ මිලකට තෙල් විකුණන සිනොපැක් සහ IOC සමාගම් ලීටරයකින් රුපියල් 340කට වඩා පාඩු ලැබිය යුතුය. එසේ නම්, මෙම බහුජාතික සමාගම් ලංකාවේ ජනතාවට තෙල් දන්සැල් දෙන්නේද? නැත. ඔවුන් වත්මන් මිල මට්ටම් යටතේ වුවද බිලියන ගණනින් ලාභ ලබමින් සිටී. එසේ නම් වැරදුණේ කොතැනද?
සභාපතිගේ දත්ත සහ ජනපතිගේ ප්‍රකාශය
පුබුදු ජයගොඩ මහතා පෙන්වා දෙන පරිදි, ලංකා ඛනිජ තෙල් සංස්ථාවේ වත්මන් සභාපතිවරයා නිල වශයෙන් ඉදිරිපත් කර ඇති දත්ත අනුව, ඩීසල් ලීටරයක සැබෑ ආනයනික පිරිවැය (Landing Cost) සහ අනෙකුත් ඍජු වියදම් එකතු වූ විට එය රුපියල් 320ක සීමාව ඉක්මවා යන්නේ නැත.
ආයතනයේ ප්‍රධානියා රුපියල් 320ක පිරිවැයක් පෙන්වද්දී, රටේ විධායක ජනාධිපතිවරයා රුපියල් 720ක පිරිවැයක් ගැන කතා කරන්නේ කෙසේද? මෙහි ඇති රහස කුමක්ද?
දේශපාලන සහ ආර්ථික විචාරකයින් පෙන්වා දෙන්නේ ජනාධිපතිවරයා පවසන රුපියල් 720ක අගය, ඉන්ධන ලීටරයක සැබෑ වෙළෙඳපොළ වටිනාකම නොවන බවයි. එය වසර ගණනාවක් තිස්සේ සිපෙට්කෝ ආයතනය විසින් ලබාගෙන ඇති රාජ්‍ය බැංකු ණය, ණය සඳහා ගෙවන අධික පොලිය, ආයතනික දූෂණය, නාස්තිය, දේශපාලන පත්වීම් නිසා ඇතිවූ අතිරික්ත සේවක පිරිවැය සහ සපුගස්කන්ද පිරිපහදුවේ පවතින අකාර්යක්ෂමතාව වැනි සියලු ‘කුණුකන්දල්’ ඉන්ධන ලීටරයකට බැර කිරීමෙන් හදාගත් කෘත්‍රිම පිරිවැයක් විය හැක.
රාජ්‍ය අංශයේ අකාර්යක්ෂමතාවයේ බර ජනතාව පිටද?
පෞද්ගලික සමාගම් ඉතා කාර්යක්ෂමව, අවම මෙහෙයුම් පිරිවැයකින් සහ ඉහළ කළමනාකරණයකින් යුතුව රුපියල් 300 ගණනට තෙල් විකුණා ලාභ ලබද්දී, සිපෙට්කෝ ආයතනයට පමණක් තෙල් තිත්ත වී ඇත්තේ ඇයිද යන්න වත්මන් රජය රටට පැහැදිලි කළ යුතුය. රාජ්‍ය ආයතනයක පවතින අදූරදර්ශී පාලනයේ සහ අකාර්යක්ෂමතාවයේ සමස්ත බර, පීඩාවට පත් සාමාන්‍ය වැසියාගේ කරපිට පැටවීම කිසිසේත්ම සාධාරණීකරණය කළ නොහැක.
මහජනතාව තුළ අද වන විට සාධාරණ සැකයක් මතු වී තිබේ. ඒ, රජය විසින් මෙවැනි අතිශයෝක්තියෙන් යුත් සහ නොමඟ යවන සුළු දත්ත ඉදිරිපත් කරමින්, ඉදිරියේදී සිදු කිරීමට නියමිත ඉන්ධන මිල ඉහළ දැමීමක් සඳහා මානසික වටපිටාව සකසන්නේද යන්නයි.
විනිවිදභාවය යනු තේරීමක් නොව අයිතියකි
“වෙනස” සහ “විනිවිදභාවය” තේමා කරගනිමින් බලයට පත් වත්මන් රජයට, ඉන්ධන මිලකරණය වැනි සංවේදී මාතෘකාවකදී දත්ත වසන් කිරීමට හෝ විකෘති කිරීමට සදාචාරාත්මක අයිතියක් නැත. ආණ්ඩුව වහාම කළ යුත්තේ ඉන්ධන ලීටරයක සැබෑ මිල සූත්‍රය (Pricing Formula) ජනතාවට විවෘත කිරීමයි.
ලෝක වෙළෙඳපොළේ මිල, නැව් ගාස්තු, රජයේ බදු සහ මෙහෙයුම් වියදම් වෙන් වෙන් වශයෙන් පෙන්වා, ජනාධිපතිවරයා ප්‍රකාශ කළ රුපියල් 720 හැදුණු හැටි රටට හෙළි කළ යුතුය. එසේ නොමැතිව, පැරණි දේශපාලන ක්‍රමවේදයම අනුගමනය කරමින් ජනතාව මත පීඩනය පැටවීමට උත්සාහ කරන්නේ නම්, එය වත්මන් පාලනය කෙරෙහි මහජනතාව තැබූ විශ්වාසය බිඳ දැමීමක් වනු නිසැකය.