සාක්ෂි මියයන විට නඩුත් මියයයි

ඕනෑම අපරාධ නඩුවක සත්‍යය උසාවියට ඔප්පු වන්නේ කටකතා, දේශපාලන කතා හෝ සමාජ මාධ්‍ය චෝදනා මත නොවේ. එය ඔප්පු වන්නේ සාක්ෂි මතය. එම සාක්ෂි අතරින් ප්‍රධානතම දෙක වන්නේ භෞතික සාක්ෂි සහ ජීවමාන සාක්ෂිකරුවන්ය. නමුත් ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය පුරා නැවත නැවතත් දැකිය හැක්කේ, මහත් ආන්දෝලනාත්මක නඩු වලට අදාළ ප්‍රධාන සාක්ෂිකරුවන්, සැකකරුවන් හෝ තොරතුරු හෙළිකරන්නන් සැකකටයුතු ලෙස මියයාම, අතුරුදන් වීම හෝ නිහඬ වීමයි.
එවැනි අවස්ථා සිදුවූ විට මහජන මතය තුළ සැකය වර්ධනය වීම ස්වභාවිකය. එහෙත් ඊටත් වඩා බරපතල ප්‍රශ්නය වන්නේ, එම මරණ හෝ අතුරුදන්වීම් නිසා අධිකරණ ක්‍රියාවලියම බිඳවැටීමයි. නීතියේ මූලික සංකල්පය වන්නේ “සාධාරණ සැකයකින් ඔබ්බට” වරද ඔප්පු කිරීමය. එසේ ඔප්පු කිරීමට අවශ්‍ය ප්‍රධාන සාක්ෂිකරුවන් මියගියහොත්, නැතිවූහොත් හෝ බියගන්වා නිහඬ කරනු ලැබුවහොත්, නඩුවේ සත්‍යය අඳුරු වේ.
ඉතිහාසය පෙන්වන්නේ මෙය අහඹු ගැටලුවක් නොවන බවයි. ආණ්ඩු බලයට එරෙහිව හෙළිදරව් කළ මාධ්‍යවේදීන් වූ Lasantha Wickrematunge සහ Prageeth Eknaligoda සම්බන්ධ සිදුවීම් අදත් ශ්‍රී ලංකාවේ අධිකරණ හා මාධ්‍ය නිදහස පිළිබඳ විවාදයේ කේන්ද්‍රය වෙයි. එම නඩු වලදී සාක්ෂි, සාක්ෂිකරුවන් සහ විමර්ශන ක්‍රියාවලිය ආරක්ෂා කිරීමේ අසාර්ථකත්වය ගැන බොහෝ චෝදනා එල්ල විය.
ඒවා පමණක් නොවේ. සංවිධානාත්මක අපරාධ හා දේශපාලන සබඳතා සම්බන්ධ නඩු වලදී ද ප්‍රධාන චරිත අභිරහස් ලෙස මියයාම හෝ නිහඬ වීම නිරන්තරයෙන්ම දක්නට ලැබේ. එවැනි අවස්ථාවල මහජන විශ්වාසය බිඳවැටෙන්නේ නඩුවක් නිසා පමණක් නොව, “මෙරට නීතියට ඇත්තටම බලය තිබේද?” යන මූලික ප්‍රශ්නය නිසාය.
ලෝකයේ දියුණු අධිකරණ පද්ධති මේ ගැටලුව බොහෝ කලකට පෙර හඳුනාගෙන තිබේ. ඒ නිසාම ඇමරිකාව, ඉතාලිය, ජර්මනිය වැනි රටවල් “Witness Protection Programs” හෙවත් සාක්ෂිකරු ආරක්ෂණ වැඩසටහන් ක්‍රියාත්මක කරයි. එවැනි වැඩසටහන් යටතේ ප්‍රධාන සාක්ෂිකරුවන්ට නව නාම, නව පදිංචි ස්ථාන, රහස් ආරක්ෂාව සහ ජීවිත ආරක්ෂාව ද ලබාදේ. මන්ද, නඩුවක් ජයගැනීමට පෙර සාක්ෂිකරුවා ජීවත්ව සිටිය යුතු බව එම රටවල් හොඳින් දනී.
ඉතාලියේ මාෆියා විරෝධී නඩු වලදී මෙය විශේෂයෙන්ම දැකගත හැකි විය. 1980 දශකයේ සිසිලියානු මාෆියාවට එරෙහිව පැවැත්වූ “Maxi Trial” නඩු මාලාවේ සාර්ථකත්වයට ප්‍රධාන හේතුව වූයේ සාක්ෂිකරුවන්ට ලබාදුන් දැඩි ආරක්ෂාවයි. එම ආරක්ෂාව නොතිබුණේ නම්, මාෆියා නායකයන්ට එරෙහිව සාක්ෂි ලබාදීමට කිසිවෙකු ඉදිරිපත් නොවනු ඇත.
ශ්‍රී ලංකාවේද සාක්ෂිකරුවන් සහ වින්දිතයන් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා නීති තිබේ. එහෙත් ප්‍රශ්නය වන්නේ එම නීති ක්‍රියාත්මක කිරීමේ දුර්වලතාවයයි. ප්‍රධාන නඩුවලට සම්බන්ධ පුද්ගලයන් බියෙන්, දේශපාලන බලපෑම්වලින් හෝ ජීවිත අවදානමෙන් පීඩාවට පත්වන විට, නීතිය කඩදාසි මත පමණක් පවතී.
එම නිසා දූෂණ, මිනීමැරුම්, සංවිධානාත්මක අපරාධ සහ දේශපාලන අපරාධ සම්බන්ධයෙන් ඇත්තටම වරදකරුවන් නීතිය හමුවට ගෙන යාමට අවශ්‍ය නම්, ප්‍රථමයෙන්ම ආරක්ෂා කළ යුත්තේ නඩුවට අදාළ සාක්ෂි, සාක්ෂිකරුවන් සහ සැකකරුවන්ය. ඔවුන් ආරක්ෂා නොකර “අපි නීතිය ක්‍රියාත්මක කරනවා” යැයි ප්‍රකාශ කිරීම ප්‍රචාරණයක් විය හැකි නමුත්, යුක්තිය ඉටු කිරීමක් නොවේ.
අවසානයේ, අපරාධයක් සිදුවූ විට රටකට අවශ්‍ය වන්නේ මරණ ගණන් කිරීම නොව, සත්‍යය ජීවත්ව තබා ගැනීමයි. සත්‍යය ජීවත්ව තබා ගන්නේ සාක්ෂි ආරක්ෂා කිරීමෙනි. සාක්ෂි මියයන විට නඩුත් මියයයි.